WYDARZENIA 2009

90 lat stosunków dyplomatycznych miedzy Polską i USA

4 marca 2009

W roku 2009 ambasada USA w Warszawie i konsulat amerykański w Krakowie wspólnie z Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP i instytucjami w całej Polsce obchodzą 90. rocznicę ustanowienia stosunków dyplomatycznych między Polską i Stanami Zjednoczonymi. Początki polsko-amerykańskiej przyjaźni sięgają jednak dużo wcześniej: przed ponad 400 laty, w październiku 1608 roku pierwsi Polacy przybyli do miasteczka Jamestown w Wirginii, pierwszej stałej kolonii angielskiej w Ameryce Północnej.  Polscy hutnicy-szklarze i budowniczowie okrętów wprowadzili przemysł do nastawionych na rolnictwo kolonii.  To właśnie oni zapoczątkowali eksport towarów do Europy, zorganizowali też pierwszy strajk, dzięki któremu uzyskali prawo głosu w wyborach w Wirginii. Polska w tamtych wiekach była u szczytu swej świetności, cieszyła się znaczeniem i ogromnymi wpływami za granicą. Nieprzypadkowo zatem założyciele Jamestown zaprosili właśnie Polaków do współtworzenia pierwszej z amerykańskich kolonii.

W czasie gdy 13 kolonii ogłosiło oderwanie się od Anglii (1776 r.) i utworzyło Stany Zjednoczone, Polska znikała już z mapy Europy na skutek pierwszego rozbioru (1772) dokonanego przez Prusy, Rosję i Austrię. Miłujący wolność Polacy, tacy jak Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski, wyruszyli do Ameryki przyciągnięci ideą Rewolucji Amerykańskiej; dosłużyli się stopnia generała i przyczynili się do ostatecznego zwycięstwa – Pułaski, nazwany „ojcem amerykańskiej kawalerii”, oddał życie w bitwie pod Savannah. W odpowiedzi na konstytucję amerykańską z 1789 roku Polska przyjęła pierwszą w Europie demokratyczną konstytucję; wkrótce potem jednak, bo już w 1793 roku, nastąpił drugi rozbiór Polski. Generał Kościuszko pospieszył ojczyźnie z pomocą, jednak trzeci rozbiór w 1795 roku oznaczał kres niepodległości Polski. Przez następne 123 lata tylko skrawek Polski mógł cieszyć się nominalną niepodległością w latach 1807-1832. Dopiero po pierwszej wojnie światowej, 11 listopada 1918 roku, Polska powróciła na mapę Europy.

Dnia 29 stycznia 1919 roku Stany Zjednoczone Ameryki jako pierwsze uznały niepodległość Polski – krok jak najbardziej stosowny zważywszy, że prezydent USA Woodrow Wilson odegrał kluczową rolę w staraniach o niepodległość Polski, żądając, by stosowny zapis został włączony do Traktatu Wersalskiego. Motywowany również osobistą przyjaźnią z polskim pianistą, kompozytorem i dyplomatą Ignacym Janem Paderewskim, prezydent Wilson zapis o niepodległości dla Polski uczynił trzynastym ze swoich Czternastu Punktów programu pokojowego, który przedstawił w styczniu 1918 roku. Tym samym Wilson pomógł spłacić dług wdzięczności za zasługi na rzecz niepodległości USA wobec takich Polaków jak Kościuszko czy Pułaski. Ignacy Paderewski został pierwszym premierem i ministrem spraw zagranicznych w rządzie nowej Polski.

Dojrzała amerykańska demokracja i wolna Polska nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne. Właśnie w tym roku obchodzimy 90. rocznicę tego wydarzenia. W związku z obchodami zaplanowano szereg uroczystości upamiętniających szereg ważnych wydarzeń, takich jak założenie Dywizjonu Kościuszki przez amerykańskich pilotów w 1920 roku, zainicjowana przez Paderewskiego akcja pomocy dla ubogich i artystów w Ameryce, zorganizowana przez prezydenta Herberta Hoovera pomoc dla narodu polskiego oraz wspieranie przez USA Solidarności i niezależnej Polski w latach zimnej wojny. Poczas obchodów rocznicowych odbędą się imprezy kulturalne podkreślające wspólny wkład USA i Polski w rozwój muzyki klasycznej, jazzu i sztuki oraz rolę, jaką polscy imigranci odgrywają od wieków w kształtowaniu amerykańskiego społeczeństwa.